Kuracağınız ortaklık, para koyacağınız firma ya da birlikte çalıştığınız kişi hakkında aklınızda bir soru varsa iki ayrı durumdan birindesiniz. Birinde henüz imza yok, teklifin arkasını görmek istiyorsunuz. Ötekinde ortağınızla yıllardır çalışıyorsunuz ve anlatılanlar artık önünüzdekine uymuyor.
Yıllardır birlikte çalıştığınız ortak size doğruyu mu anlatıyor?
Ortağınızın sizi dolandırıp dolandırmadığına rapor “evet” ya da “hayır” demez, ama altındaki somut iddiaya bakabiliriz. İşlerin azaldığı söyleniyor, siz aynı işin başka bir çatı altında sürdüğünü düşünüyorsunuz. Yeni bir depo ya da adres duydunuz, sizden bahsedilmemiş. Ortağınızın adının geçtiği başka bir işletme olduğunu öğrendiniz.
Biz adresten ve işten başlarız: O kapının ardında çalışan bir iş var mı, adı anılan işletme anlatıldığı gibi mi? Şirket defteri, hesap hareketi ve çalışanların kişisel durumu bu çalışmanın dışında kalır.
Para koyacağınız işletme bugün çalışıyor mu?
Yeni bir iş bağlantısında asıl merak edilen, firmanın ayakta olup olmadığıdır ve bunun cevabı masa başında çıkmaz. Teklif kâğıdındaki ya da size gösterilen belgedeki adres ile bugün çalışılan yer aynı olmayabilir. Gidip gördüğümüz şeyler şunlar:
- Firmanın verdiği adres bir iş yeri mi, üzerinde levhası var mı
- Gösterilen atölye, depo ya da çalışma alanı anlatıldığı ölçüde mi
- Teklifte adı geçen işler sahada sürüyor mu
- Sizinle görüşen kişinin bu işletmedeki yeri, orada gördüğümüzle uyuşuyor mu
Bu fırın gerçek değil, işi göstermek için kurguladık. Birikimini üç şubesi olduğu anlatılan bir fırına koymayı düşünen biri var. Teklifi getiren kişi şubelerin kentin üç ayrı mahallesinde olduğunu söylüyor. Özel dedektifin bakacağı şey fırının iyi bir yatırım olup olmadığı değil, verilen üç adreste bu adla çalışan bir fırın bulunup bulunmadığı, levhadaki adın teklifteki adla uyuşup uyuşmadığıdır.
İlan üzerinden gelen tekliflerde bakış biraz değişir; ortak aranıyor ilanının arkasındaki işletme ayrı bir yazıda.
“Sanayideyiz” dediği yer hangisi?
Eskişehir’de “sanayi” tek adres anlatmaz. Organize sanayi kentin doğu tarafındadır ve adreslerde “75. Yıl” diye de geçer, ama aynı ad bir konut bölgesinin de adıdır. Küçük Sanayi Odunpazarı içindedir, Hasanbey tarafı ise Tepebaşı’ndadır. Firma “sanayideyiz” diyorsa ilçe, mahalle ve kapı numarasını alıp bize iletin, gerisi bizde.
Dükkân ya da atölye devralıyorsanız yerin ruhsatı için ilçe belediyesine gidilir. Küçük Sanayi çevresi için 2017’de riskli alan kararı çıktı; bugünkü durumu Büyükşehir Belediyesinin dönüşüm biriminden öğrenilir.
Rapor imzadan önce size neyi gösterir?
Rapor, adreste ve iş yerinde görülenleri, göremediğimiz kısmı da belirterek yazar. Bazı işlerde dışarıdan görülenden fazlası öğrenilemez, bunu gizlemeyiz; firmanın içine girilmez, yan dükkândan bilgi alınmaz. Firmayla çalışıp çalışmamanız gerektiğini yazmayız, o karar paranın sahibinindir.