Temsilci apartman toplantısına geldi, üç boyutlu görseller elden ele dolaştı, kat sahipleri imzayı konuşmaya başladı. Görsel size yapılacak binayı anlatır. Firmanın nasıl çalıştığını ise daha önce teslim ettiği bina anlatır; onun için ilk iş o binanın adresini almaktır.
Müteahhit nasıl araştırılır?
Müteahhit araştırması, firmanın anlattıklarını gidip görülecek şeylere çevirmekle başlar. İşi şu sırayla yürütebilirsiniz:
- İmzayı kim atacak? Toplantıya gelen kişi temsilci de olabilir, aracı da. Sözleşmede yazacak firma adını ve imzayı atacak kişinin adını isteyin; sonraki her kontrol bu adlarla yapılır.
- Teslim edilmiş binaların açık adresi. Mahalle, sokak ve kapı numarası isteyin. Broşür ya da telefondaki fotoğraf adresin yerini tutmaz. Adres vermek istemeyen firmayı not edin.
- Binayı gidip görün. Aşağıdaki kontrol listesi bu ziyaret için. Orada oturan biriyle konuşabilirseniz teslimin zamanında olup olmadığını ve sonradan çıkan eksikleri kimin giderdiğini öğrenin.
- Bina o firmanın mı? Gösterilen yapının bu firmanın işi olup olmadığını oturanlara ve belediyenin imar birimine sorabilirsiniz. Firmanın adı zaman içinde değişmişse eski adını da isteyin.
- Elindeki öteki işler. Sürdürdüğü inşaatların yerini alın, çalışma var mı görün. Aynı anda açık çok iş, sizin binanızın hangi sırada olduğu sorusunu doğurur.
- İş yeri. Verdiği adreste bu ad var mı, iş yapılıyor mu? Belgedeki adres ile bugünkü kapı farklı olabilir, ikisini ayrı kontrol edin.
- Para sorusu. İmzadan ya da yıkımdan önce apartmandan para isteniyorsa ne için, kimin adına ve hangi belgeyle istendiğini yazdırın. Önceki binada oturanların aynı talebi görüp görmediğini de öğrenin.
Gidip bakacak vakti olan yoksa
Apartmanda bu işe vakit ayırabilecek kimse yoksa ya da kat maliklerinin çoğu başka şehirde oturuyorsa yukarıdaki sıranın gidip görülen kısmını bize bırakabilirsiniz. Firmanın verdiği bina adreslerine, iş yerine ve süren inşaata gideriz; gördüklerimizi, varsa fotoğraflarıyla, rapora yazarız. Binaların içine girmeyiz, komşudan bilgi toplamayız. Tapu ve plan kurumun konusudur, teklifin iyi olup olmadığını da apartman tartar. Tek daire alıcıları için de aynı işi daire ve arsa araştırması altında yaparız. Adres sayısı çoğaldıkça ayrılacak gün de artar, ücret yazısı bu ilişkiyi açıyor. Teklif arsanıza ya da müstakil evinize geldiyse kat karşılığı soruları durumunuza daha yakındır.
Bu apartmanı işi göstermek için biz kurguladık. Altı daireli bir binanın kat sahipleri, teklif getiren firmadan teslim edilmiş iki binanın adresini ve iş yerini almış olsun. Araştırmada iki bina yerinde görülür, iş yeri adresine gidilir, firmanın sürdüğünü anlattığı inşaatta çalışma olup olmadığına bakılır. Rapora bu yerlerde görülen ve görülemeyen ne varsa o girer.
Teslim edilmiş binada kontrol listesi
İlk bakışta her yeni bina iyi durur; ayrımı oturulmaya başlanmış bir bina verir. Ziyarette şunları not edin:
- Binada oturuluyor mu, daireler dolu mu, yoksa çoğu boş mu?
- İskele sökülmüş, cephe ve çatı tamamlanmış mı?
- Giriş, merdiven ve otopark gibi ortak yerler bitmiş mi?
- Size teklif edilen malzeme ve özellikler bu binada var mı?
- Firmanın adı binada ya da oturanların elindeki teslim belgesinde geçiyor mu?
- Binanın bitişiyle firmanın anlattığı tarih aynı mı?
Firma “riskli alandasınız” dediyse kime gidilir?
Firmanın “riskli alandasınız” sözü için gidilecek yer Eskişehir Büyükşehir Belediyesinin Kentsel Dönüşüm Daire Başkanlığı ile il çevre ve şehircilik müdürlüğüdür. “Belediyeyle çalışıyoruz” ya da “TOKİ projesi” gibi sözlerin karşılığı da oradadır.
Aşağıdaki adlar geçmiş karar ve haberlerde geçiyor. Bugünkü durum kurumda öğrenilir, listede adı olmayan bir mahalle de kapsam dışı sayılmamalı.
| Alan | Kaynakta geçen |
|---|---|
| Mustafa Kemal Paşa, İhsaniye, Hacıalibey, Merkez Yeni, Işıklar, Mamure (Tepebaşı); Deliklitaş, Kurtuluş (Odunpazarı) | 2013’te riskli alan ilanı |
| Gündoğdu | 2013’te riskli alan kararı; 2024 haberlerinde Büyükşehir projesi ve 885 konutluk ihale |
| Küçük Sanayi çevresi: Emek, Gündoğdu, Yenidoğan, Erenköy | 2017’de riskli alan kararı; dükkân sahibini de ilgilendirir |
| Karapınar Vadisi: Alanönü, Karapınar, Huzur, Erenköy | 2014 haberinde Odunpazarı Belediyesi ve TOKİ projesi |
| Porsuk-1, Porsuk-2 | 2024 haberinde eski otogar çevresi, Büyükşehir projesi |
| Sultandere | 2025 haberinde sosyal konut, imar işi sürüyor |
Kuruma giderken mahalleyi ilçesiyle söyleyin. Gündoğdu, Küçük Sanayi, Karapınar Vadisi ve Sultandere Odunpazarı ilçesindedir.
Proje belediyenin ya da TOKİ’nin mi?
Apartmanınız böyle bir alanın içindeyse kapıya gelen özel firmanın bu projedeki yeri önem kazanır: İhaleyi alan firma mı, onun için çalışan biri mi, yoksa alanın dışında ayrı bir iş için mi geliyor? Cevabı firmanın anlatımıyla bırakmayın, projeyi yürüten kurum da bilir.
Porsuk-1 ve Porsuk-2 kaynaklarda “eski otogar çevresi” diye geçer, bugünkü otogar ise başka yerdedir. Teklifte “otogar yanı” sözü geçiyorsa hangi otogarın kastedildiğini baştan öğrenin.
Toplantıda kulak verilecek sözler
İmza için baskı şu cümlelerle de gelebilir. Üçüne de kendiniz cevap bulabilirsiniz.
- “Komşular imzaladı.” Kimin imzaladığını firmadan değil, kat sahiplerinden öğrenin.
- “Teklif kısa süre geçerli.” Bu yazıdaki adresleri görmek için gereken zamanı siz söyleyin; firmanın bu zamana verdiği tepkiyi de not edin.
- “Bina nasıl olsa yıkılacak.” Binanın durumu yukarıdaki kurumların konusudur, parseli ve kat bilgisini yanınıza alın.
Firmanın ağzından gelmesi bir şey kazandırmayan cevaplar
Aşağıdaki bilgilerin her birinin sahibi bir kurumdur. Firmadan duymanız size güvence vermez.
- Malik kim, tapuda kayıt var mı? Tapu müdürlüğü.
- Dönüşüm alanında hak sahibi kim? Büyükşehir Belediyesinin Kentsel Dönüşüm Daire Başkanlığı.
- Bu parsele ne yapılabilir? Uygulama planı ilçe belediyesinin imar biriminde, nazım plan Büyükşehir’dedir.
- Yapı ruhsatı ve zemin etüdü var mı? Yine belediyenin imar birimi. Bunu hem yapılacak bina hem de size gösterilen bina için isteyebilirsiniz.
- Parselin çevresinde dere ya da taşkın kaydı var mı? Odunpazarı’nda, Kırmızıtoprak Mahallesi’ndeki DSİ 3. Bölge Müdürlüğü.